Het falen van de Mens
januari 23, 2024
Een vol hoofd hebben
februari 12, 2024
Laat alles zien

Basale twijfel

In de huidige tijd is een oorlog gaande op vele onderwerpen. Ik noem het een narratieve strijd. Elke partij heeft zijn of haar eigen narratief over hoe het zit, wat er gaande is en wat moet gebeuren om tot een bevredigende oplossing te komen. Elk narratief heeft zijn eigen gelaagdheid over de grond waarop het verhaal staat. Bij elk narratief hoort een dieper liggend – vaak onbewust – ander narratief. Onze leergeschiedenis maakt ons gevoelig voor meer collectieve narratieven waar aansluiting op gezocht wordt. Wat alle narratieven gemeen hebben is dat het als een waarheid gevoeld wordt. Het bepaalt je blik op de wereld en geeft je vensters waarmee je de werkelijkheid aanschouwt. Je zou ook kunnen zeggen dat het geen vensters zijn maar kokers waarmee een deel van de werkelijkheid afgesloten blijft.

Binnen de eigen groep is er verbondenheid. Buiten de eigen groep is er onbegrip, irritatie en verongelijktheid.  In ons spreken maar ook in de innerlijke dialoog geven wij woorden aan de dingen die we ervaren, bedenken en verwachten. Die woorden zijn etiketten meer niet. Achter dat etiket schuilt een wereld van beelden, ervaringen en conclusies. De wereld waarin wij leven is in die zin onkenbaar. Vorige week was een reportage op TV over de wereld door bijen-ogen bekeken. Het zijn onze hersenen die ingericht zijn om onze kleuren te zien. Bijen zien een hele andere wereld. Dat geeft te denken.

De huidige crisis in het midden oosten geeft een onbewust dwingend appèl om tot een mening te komen, een positie te kiezen in de strijd van tegenpolen. Het is maar net wat je te zien hebt gekregen, wat je gelezen hebt of met wie je praat in hoeverre je je eigen kleur in die kwestie gaat bepalen. Alles wat je daarin mee krijgt komt altijd in een al aanwezige bedding te rusten. Het is een bedding van je eigen vormende geschiedenis waarin zaken als onrecht, macht en machteloosheid je op een bepaalde manier gevoelig hebben gemaakt naar binnenkomende beelden en ervaringen. Het valt altijd op jouw bedding, jouw receptoren waarin je ziet wat je eigenlijk altijd al ziet. Zo is het aan je overgedragen. Zo heb je dat geleerd. Zo ben jij gebouwd. Het voelt als een waarheid maar is het niet.

Twijfel heeft niet zo veel te maken met onzekerheid. Dat gaat meer over de persoonlijkheid die gevangen zit tussen verlangen en afkeer en daardoor niet de zekerheid en controle ervaart van een richting, van een keuze. De twijfel die tot verbondenheid leidt is gericht op het diepe besef dat je de waarheid niet kan kennen. Dat je een doorleeft gevoel hebt dat je de diepe complexiteit niet kan overzien om tot een oordeel te komen. Bij zoveel leed als op dit moment heerst in het Midden-Oosten kan je alleen kijken en proberen uit te houden wat er gebeurt. Het lijkt wellicht het meest op de houding van Artsen zonder Grenzen: wie het ook is, zij verlenen medische hulp. Het kost hen heel veel moeite om vrij te blijven van een positiebepaling. Ze kiezen alleen voor het slachtoffer, voor de hulpzoekende voor de onmachtige, van welke partij dan ook.

Twijfel op deze manier vormgeven in het leven kan alleen als je gericht bent op verbinding met de ander en weg gaat van uitsluiting. Op dit moment wordt op een bijna politieke manier gezegd dat de wapens een conflict niet oplossen maar dat de diplomatie dat wel kan. Diplomatie kan dat alleen als je vrij bent van een oordeel en op zoek gaat naar verbinding en vergeving. De wereld heeft mensen nodig die het niet weten maar vragen stellen en willen kennen, die op zoek zijn naar verbinding vanuit een ‘open hart’. Die de pijn uit kunnen houden van de machteloosheid en het zinloze en de ogenschijnlijke waarheid toch met een twijfel blijven benaderen: “Is het absoluut waar? Wat zie ik niet wat er wellicht wel is?”  Zen is een training in deze twijfel.

Comments are closed.